पटना : बिहार सरकार राज्य मे तकनीक आधारित औद्योगिक बदलाव केँ गति देबाक दिशा मे एक महत्वपूर्ण कदम उठौने अछि। एहि कड़ी मे बिहार सरकार 16 मई केँ बेंगलुरु मे आयोजित होमय जा रहल Pan IIT Alumni India Bangalore Summit 2026 मे भाग लेत।
राज्य सरकारक ई सहभागिता बिहारक तकनीक आ नवाचार पारिस्थितिकी तंत्र केँ मजबूत करब, उद्योग जगत आ निवेशक सभ संग गहन संवाद स्थापित करब आ भारतक उभरैत डीप-टेक आ डिजिटल अर्थव्यवस्था मे बिहारक भूमिका विस्तारित करबाक व्यापक प्रयासक हिस्सा मानल जा रहल अछि।
नवाचार, उद्यमिता आ राष्ट्र निर्माण पर होएत चर्चा
“Catalysing Innovation, Entrepreneurship and Nation Building” थीम पर आधारित एहि शिखर सम्मेलन मे देश-विदेशक IIT पूर्व छात्र, निवेशक, तकनीकी विशेषज्ञ, स्टार्टअप संस्थापक, नीति निर्माता, शिक्षाविद् आ उद्योग जगतक अग्रणी प्रतिनिधि सहभागी होएताह।
सम्मेलन मे आर्टिफिशियल इंटेलिजेंस (AI), डिजिटल इंफ्रास्ट्रक्चर, डीप टेक्नोलॉजी, उद्यमिता आ अगिला पीढ़ीक औद्योगिक अवसर पर विशेष चर्चा होएत।
बिहारक “New Tech Hub” पहल केँ भेटत मजबूती
बिहार सरकारक वित्त विभागक सचिव (व्यय) रचना पाटिल द्वारा जारी आधिकारिक सूचना अनुसार, एहि सम्मेलन मे सहभागिता केँ बिहारक प्रस्तावित “New Tech Hub” पहल केँ आगे बढ़ेबाक रणनीतिक कदम मानल जा रहल अछि।
एहि माध्यम सँ सरकार, शिक्षण संस्थान, उद्योग आ निवेशक सभक बीच समन्वय मजबूत कएल जाएत।
ई प्रतिनिधि करथिन बिहारक प्रतिनिधित्व
सम्मेलन मे बिहार सरकारक ओर सँ हितधारक सभ संग संवाद लेल निम्न प्रतिनिधि सभक पहचान कएल गेल अछि—
- श्री रुहैल रंजन, विधायक, इस्लामपुर (नालंदा)
- श्री अभिषेक आनंद, विधायक, चेरिया बरियारपुर (बेगूसराय)
- प्रो. प्रीतम कुमार, IIT पटना
एकरा अतिरिक्त बिहार सरकार भविष्य मे Pan IIT Alumni India वा तकनीक-केंद्रित शिखर सम्मेलन बिहार मे आयोजित करबाक संभावना पर सेहो विचार कऽ रहल अछि।
एहि सँ शोध संस्थान, स्टार्टअप, निवेशक, वेंचर कैपिटल नेटवर्क आ निजी उद्योगक बीच सीधा संवाद मजबूत होएत।
बिहार औद्योगिक निवेश नीति 2025 केँ भेटत गति
ई पहल ओहि समय आयल अछि जखन बिहार Bihar Industrial Investment Promotion Package 2025 केर माध्यम सँ अपन औद्योगिक आधार विस्तारित करबाक प्रयास मे जुटल अछि।
एहि नीति मे निम्न क्षेत्र सभ लेल विशेष प्रोत्साहन देल गेल अछि—
- सूचना प्रौद्योगिकी
- इलेक्ट्रॉनिक्स
- इलेक्ट्रिक मोबिलिटी
- लॉजिस्टिक्स
- नवीकरणीय ऊर्जा
- फूड प्रोसेसिंग
- एडवांस्ड मैन्युफैक्चरिंग
नीति अंतर्गत भूमि सहायता, पूंजी अनुदान, SGST प्रतिपूर्ति, रोजगार आधारित प्रोत्साहन आ बुनियादी ढांचा सहयोग उपलब्ध कराओल जा रहल अछि।
बिहार आर्थिक बदलावक मोड़ पर: रुहैल रंजन
इस्लामपुर विधायक रुहैल रंजन कहलनि—
“बिहार आब एक महत्वपूर्ण आर्थिक मोड़ पर ठाढ़ अछि। बरखों धरि राज्य केँ प्रतिभा आ श्रमिकक स्रोत मानल गेल, मुदा आब अगिला चरण एहन अर्थव्यवस्था निर्माण करबाक अछि जतय युवा अपन कंपनी स्थापित कऽ सकथि, तकनीक विकसित कऽ सकथि आ बिहारक भीतर अवसर सृजित कऽ सकथि।”
हुनका कहलनि जे Pan IIT सम्मेलन सँ जुड़बाक उद्देश्य ई बुझब अछि जे मजबूत नवाचार पारिस्थितिकी तंत्र कोना बनैत अछि।
हुनका जोड़लनि—
“केवल नीति बनाबय सँ नवाचार नहि होइत अछि। राज्य केँ एहन वातावरण बनाबय पड़ैत अछि जतय उद्योग समर्थित महसूस करय, स्टार्टअप केँ पूंजी आ नेटवर्क भेटय आ शोध संस्थान अपन विचार केँ आर्थिक विकास मे बदलि सकय।”
IIT पटना मे AI Centres of Excellence बिहार लेल पैघ उपलब्धि
IIT पटना केर विद्युत अभियंत्रण विभागक प्रोफेसर डॉ. प्रीतम कुमार कहलनि जे IIT पटना मे स्थापित तीन AI Centres of Excellence बिहारक डीप-टेक क्षमता मजबूत करबाक दिशा मे महत्वपूर्ण कदम अछि।
हुनका कहलनि जे ई पहल भारत सरकार, बिहार सरकार, Tiger Analytics आ IIT Patna केर संयुक्त सहयोग सँ संचालित अछि।
एहि केंद्र सभक फोकस निम्न क्षेत्र पर रहत—
- कृषि
- स्वास्थ्य
- रोबोटिक्स
- शिक्षा
- वायरलेस टेक्नोलॉजी
- आपदा प्रबंधन
एकर अतिरिक्त ई केंद्र स्टार्टअप इनक्यूबेशन, नवाचार आ कुशल रोजगार सृजन केँ बढ़ावा देत।
हुनका ईहो कहलनि जे प्रस्तावित Research Park at IIT Patna अकादमिक शोध आ उद्योग आधारित व्यावसायीकरण बीच मजबूत पुल बनि सकैत अछि।
बिहार लेल महत्वपूर्ण संकेत: Pan IIT Alumni India
Pan IIT Alumni India केर सचिव अशोक कुमार कहलनि—
“दशकों सँ बिहार भारतक प्रतिभा आपूर्ति श्रृंखला मे महत्वपूर्ण योगदान दैत रहल अछि, मुदा तकनीकी निवेश आ औद्योगिक विस्तार मुख्यतः अन्य राज्य मे भेल।”
हुनका कहलनि जे आधुनिक निवेश केवल प्रोत्साहन वा कम लागतक आधार पर नहि आबैत अछि।
“निवेशक आब शोध क्षमता, कुशल प्रतिभा, संस्थागत सहयोग, नीति स्थिरता आ दीर्घकालिक भरोसा देखैत छथि। बिहारक Pan IIT पारिस्थितिकी तंत्र संग जुड़ाव राज्यक गंभीर मंशा केँ दर्शबैत अछि।”
पारंपरिक मॉडल सँ आगाँ बढ़ि रहल अछि बिहार
ई पहल स्पष्ट संकेत दैत अछि जे बिहार आब केवल पारंपरिक बुनियादी ढांचा आ सब्सिडी आधारित औद्योगिक मॉडल पर निर्भर नहि रहय चाहैत अछि।
विशेषज्ञक अनुसार दीर्घकालिक निवेश आकर्षित करबाक लेल आवश्यक अछि—
- मजबूत शोध क्षमता
- संस्थागत सहयोग
- कुशल मानव संसाधन
- नीति निरंतरता
- उद्योग संग सतत संवाद
बिहार आब एहि दिशा मे संगठित आ बड़े स्तर पर प्रयासरत अछि।
तकनीक आधारित औद्योगिक विकासक एहि नव यात्रा सँ राज्यक युवाशक्ति, स्टार्टअप आ समग्र अर्थव्यवस्था केँ पैघ लाभ भेटबाक उम्मीद जताओल जा रहल अछि।
