
दिल्ली। भारतमे आर्टिफिशियल इंटेलिजेंस (AI) सँ जुड़ल अपस्किलिंगक मांग आब शुरुआती करियरक प्रोफेशनल्सक संग-संग अनुभवी टेक्नोलॉजी प्रोफेशनल्सक बीच सेहो तेजी सँ बढ़ि रहल अछि। एहि रुझान केँ देखैत आईआईटी खड़गपुर आ अपग्रेड अपन एग्जीक्यूटिव AI पोर्टफोलियोक विस्तार चारि सँ बढ़ा कऽ सात कार्यक्रम धरि कऽ देलक अछि। पूरा पोर्टफोलियोमे तिमाही आधार पर नामांकनमे तीन गुना वृद्धि दर्ज कएल गेल अछि।
अप्रैल 2026 मे शुरू भेल एहि साझेदारीक तहत भारतक 133 शहरक अतिरिक्त यूएई, अमेरिका, ब्रिटेन, जर्मनी, कनाडा, ऑस्ट्रेलिया आ कुवैत सँ सेहो शिक्षार्थी जुड़ल छथि। खास बात ई अछि जे एहि पोर्टफोलियोमे वरिष्ठ स्तरक प्रोफेशनल्सक भागीदारी उल्लेखनीय रहल अछि। शिक्षार्थीक औसत कार्य अनुभव 12 वर्ष अछि, जखनकि करीब 63 प्रतिशत शिक्षार्थीक लग 10 वर्ष सँ बेसीक पेशेवर अनुभव अछि।
प्रमुख कंपनिक टेक प्रोफेशनल्स सेहो शामिल
कार्यक्रममे टीसीएस, जेपी मॉर्गन चेज, बैंक ऑफ अमेरिका, एचएसबीसी, इंफोसिस, एक्सेंचर, डेलॉइट, कैपजेमिनी, आईबीएम, ओरेकल, कॉग्निजेंट, सेल्सफोर्स, विप्रो, सिटी आ क्वालकॉम जेकाँ प्रमुख कंपनिक प्रोफेशनल्स शामिल छथि।
एहि शिक्षार्थीमे वाइस प्रेसिडेंट, प्रिंसिपल इंजीनियर, इंजीनियरिंग मैनेजर, टेक लीड, स्टाफ सॉफ्टवेयर इंजीनियर, सीनियर कंसल्टेंट आ डेटा साइंटिस्ट जेकाँ विभिन्न पद पर कार्यरत प्रोफेशनल्स छथि।
चारि सँ बढ़ि कऽ सात भेल विशेष कार्यक्रम
शुरुआतमे पोर्टफोलियोमे चारि एग्जीक्यूटिव कार्यक्रम छल, जाहिमे जनरेटिव AI, AI-नेटिव सॉफ्टवेयर इंजीनियरिंग, एप्लाइड AI एंड मशीन लर्निंग आ टेक्नोलॉजी एंड AI लीडरशिप शामिल छल।
बढ़ैत मांगक बाद आब तीन नव विशेष कार्यक्रम जोड़ल गेल अछि। एहि मे बिल्डिंग AI प्रोडक्ट्स, सिस्टम्स एंड सर्विसेज; एप्लाइड डेटा साइंस एंड एजेंटिक AI; आ फिनटेक एंड AI शामिल अछि। एहि कार्यक्रमक माध्यम सँ प्रोफेशनल्स केँ अपन भूमिका आ कार्यक्षेत्रक अनुरूप AI सँ जुड़ल क्षमता विकसित करबाक अवसर भेटि रहल अछि।
जनरेटिव AI आ मशीन लर्निंग कार्यक्रमक बेसी मांग
व्यावहारिक AI कौशल सँ जुड़ल कार्यक्रमक मांग सभसँ बेसी रहल अछि। एग्जीक्यूटिव पोस्ट ग्रेजुएट सर्टिफिकेट इन जनरेटिव AI एंड एजेंटिक AI आ एग्जीक्यूटिव पोस्ट ग्रेजुएट सर्टिफिकेट इन एप्लाइड AI एंड मशीन लर्निंग दुनूमे तिमाही आधार पर नामांकनमे दू गुना वृद्धि दर्ज कएल गेल अछि।
ई दुनू कार्यक्रम पोर्टफोलियोमे तेजी सँ बढ़निहार कार्यक्रमक रूपमे उभरल अछि। एकरा अतिरिक्त AI प्रोडक्ट डेवलपमेंट, डेटा साइंस, सॉफ्टवेयर इंजीनियरिंग, टेक्नोलॉजी लीडरशिप आ फिनटेकमे विशेष कार्यक्रमक बढ़ैत मांग सेहो नामांकनमे वृद्धि करबाक प्रमुख कारण रहल अछि।
बेंगलुरु बनल सभसँ पैघ शिक्षार्थी केंद्र
AI अपस्किलिंगक बढ़ैत मांग देशक प्रमुख टेक्नोलॉजी केंद्रमे सेहो देखल जा रहल अछि। बेंगलुरु सभसँ पैघ शिक्षार्थी केंद्र बनि कऽ उभरल अछि। एकर बाद हैदराबाद आ पुणेक स्थान अछि। मुंबई, दिल्ली-NCR, कोलकाता, चेन्नई आ कई नव उभरैत शहर सँ सेहो बड़ी संख्या मे प्रोफेशनल्स एहि कार्यक्रममे नामांकन करा रहल छथि।
क्षेत्रक आधार पर टेक्नोलॉजी सर्विसेज, कंसल्टिंग आ वित्तीय सेवा AI अपनाबयमे प्रमुख क्षेत्र बनल अछि। एहि क्षेत्र सँ आबयवला शिक्षार्थीक हिस्सा कुल शिक्षार्थी आधारक करीब आधा अछि।
AI युगमे लगातार सीखब जरूरी : IIT खड़गपुर
आईआईटी खड़गपुरक निदेशक प्रो. सुमन चक्रवर्ती कहलनि जे संस्थान अपन स्थापनाक 75 वर्ष पूरा कऽ रहल अछि। संस्थानक पहचान केवल ओकर विरासत सँ नहि, बल्कि भविष्यक जरूरतक अनुरूप अपनाकेँ विकसित करबाक क्षमतासँ सेहो होइत अछि।
ओ कहलनि जे आर्टिफिशियल इंटेलिजेंस उद्योग, संस्थान आ समाजमे परिवर्तन आन रहल अछि। एहि कारण आजीवन सीखब लगातार एकटा महत्वपूर्ण शैक्षणिक जिम्मेदारी बनैत जा रहल अछि। अपग्रेडक संग साझेदारी एहि प्रतिबद्धताक प्रतिबिंब अछि आ आईआईटी खड़गपुरक शैक्षणिक विशेषज्ञता केँ बड़ पैमाना पर प्रोफेशनल्स धरि पहुंचेबामे मदद करैत अछि।
ओ आउटरीच कोर्स नेटवर्क (OCN) जेकाँ पहलसभक उल्लेख करैत कहलनि जे ई विश्वसनीय लर्निंग फ्रेमवर्क तैयार करबामे मदद करैत अछि। संस्थान एहि साझेदारी केँ राष्ट्रीय आ वैश्विक महत्वक नव क्षेत्र धरि विस्तार देबाक लेल सेहो तैयार अछि।
अनुभवी टेक प्रोफेशनल्समे AI अपस्किलिंगक बढ़ल मांग
अपग्रेडक हायर एजुकेशन प्रोग्राम्सक सीईओ अनुज विश्वकर्मा कहलनि जे पोर्टफोलियो केँ भेटल प्रतिक्रिया उद्योगमे भऽ रहल बदलावक संकेत दैत अछि। हुनकर अनुसार AI अपस्किलिंग आब केवल शुरुआती करियरक प्रोफेशनल्स धरि सीमित नहि रहल अछि। अनुभवी टेक्नोलॉजी लीडर्स सेहो लगातार नव क्षमता विकसित करबाक दिशा मे जोर दऽ रहल छथि।
ओ कहलनि जे विशेष आ भूमिका-आधारित लर्निंगक मजबूत मांगक कारण किछुए मासमे पोर्टफोलियो केँ चारि सँ बढ़ा कऽ सात कार्यक्रम धरि विस्तारित कएल गेल अछि। आईआईटी खड़गपुरक संग मिलि एहन लर्निंग पाथवे तैयार कएल जा रहल अछि, जे प्रोफेशनल्स केँ AI केँ केवल रणनीतिक प्राथमिकता नहि, बल्कि कार्यस्थल पर व्यावहारिक क्षमता मे बदलयमे मदद करत।
95 प्रतिशत सँ बेसी शिक्षार्थी सक्रिय कएलनि अपन अकाउंट
कार्यक्रममे शुरुआती शिक्षार्थीक भागीदारी सेहो मजबूत रहल अछि। नामांकित शिक्षार्थीमे सँ 95 प्रतिशत सँ बेसी अपन अकाउंट सक्रिय कऽ अपन लर्निंग यात्रा शुरू कऽ देलनि। ई पूर्णकालिक करियरक संग पढ़ाई करनिहार प्रोफेशनल्सक बीच एहि कार्यक्रमक बढ़ैत रुचिक संकेत दैत अछि।
शुरुआती बैचक शिक्षार्थी कार्यक्रममे आगू बढ़ताह, तखन कार्यक्रम पूरा करबाक आ प्रमाणन सँ जुड़ल आंकड़ा उपलब्ध होयत।
ई उपलब्धि एहन समयमे सामने आयल अछि, जखन आईआईटी खड़गपुर 18 अगस्त 2026 केँ अपन स्थापनाक 75 वर्ष पूरा कएलक। संस्थानक पहिल ऑनलाइन एग्जीक्यूटिव एजुकेशन पोर्टफोलियोक रूपमे ई साझेदारी अनुभवी प्रोफेशनल्सक बीच संरचित आ उन्नत AI शिक्षाक बढ़ैत मांग केँ दर्शबैत अछि। संगहि, ई भारतक टेक्नोलॉजी वर्कफोर्स केँ AI युग लेल तैयार करबामे एग्जीक्यूटिव लर्निंगक बढ़ैत भूमिकाक संकेत सेहो दैत अछि।