पश्चिम एशिया। पश्चिम एशियाक भू-राजनीतिमे एहि समय एकटा ऐतिहासिक आ अप्रत्याशित बदलाव देखबा लेल भेटि रहल अछि। हालहि मे घोषित अमेरिका-ईरान शांति समझौताक बाद अमेरिका आ इजरायलक बीच दशको सँ बनल मजबूत संबंधमे सार्वजनिक रूप सँ दरार देखाइ देब शुरू भ’ गेल अछि। जतेक दिन धरि दुनू देश एक-दोसराक सबसे भरोसेमंद सहयोगी मानल जाइत छल, ओतए आब सुरक्षा नीति आ क्षेत्रीय रणनीति केँ लऽ कऽ तीख बहस शुरू भ’ गेल अछि।
अमेरिकाक उपराष्ट्रपति जेडी वेंस शांति समझौताक जोरदार समर्थन करैत इजरायली नेतृत्व पर खुल्लम-खुल्ला सवाल उठौने छथि। हुनकर कहब अछि जे क्षेत्रीय सुरक्षाक सभ चुनौतीक समाधान मात्र सैन्य कार्रवाई सँ संभव नहि अछि। वेंसक ई बयान दुनू मित्र देशक बीच बढ़ैत तनावक प्रमुख प्रतीक मानल जा रहल अछि।
ट्रंप प्रशासन समझौताकेँ बता रहल अछि कूटनीतिक सफलता
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रंपक प्रशासन एहि समझौताकेँ एकटा पैघ कूटनीतिक उपलब्धि कहि रहल अछि। प्रशासनक दावा अछि जे एहि पहलसँ पश्चिम एशियामे तनाव कम होयत आ क्षेत्रीय संघर्ष टारल जा सकत।
मुदा इजरायलक अनेक नेता आ सुरक्षा विशेषज्ञक मानब अछि जे समझौता ईरानक मिसाइल कार्यक्रम आ परमाणु महत्वाकांक्षासँ जुड़ल मुख्य चिंताकेँ दूर करबा मे असफल रहल अछि। हुनकर तर्क अछि जे समझौता ईरान पर पर्याप्त नियंत्रण सुनिश्चित नहि करैत अछि।
जेडी वेंसक इजरायलकेँ स्पष्ट संदेश
व्हाइट हाउसक प्रेस ब्रीफिंगमे वेंस कहलनि जे अमेरिका एखनहु धरि इजरायलक सबसे शक्तिशाली सहयोगी अछि। हुनकर अनुसार इजरायलक रक्षा प्रणालीक एकटा पैघ हिस्सा अमेरिकी सहयोग पर निर्भर अछि।
वेंस कहलनि कि इजरायल अपन सभ सुरक्षा समस्याक समाधान केवल सैन्य बल, हमला वा हिंसात्मक कार्रवाईक माध्यम सँ नहि निकालि सकैत अछि। हुनकर प्रश्न छल जे समझौताक विरोध करनिहार लोकनि एकर विकल्प की दैत छथि?
न्यूयॉर्क टाइम्सक संग बातचीतमे वेंस इजरायलक राष्ट्रीय सुरक्षा मंत्री इतामार बेन-गवीर आ वित्त मंत्री बेजलेल स्मोट्रिचक आलोचना करैत कहलनि जे कूटनीति सेहो सुरक्षाक महत्वपूर्ण साधन अछि आ केवल युद्धक रास्ता अपनाओल उचित नहि होयत।
इजरायलक कड़ा प्रतिक्रिया
वेंसक टिप्पणी पर प्रतिक्रिया दैत इजरायलक राष्ट्रीय सुरक्षा मंत्री इतामार बेन-गवीर कहने छथि जे ईरानसँ उत्पन्न खतरा अत्यंत गंभीर अछि। हुनकर मानब अछि जे ईरानक नीति क्षेत्रीय स्थिरताक लेल चुनौती बनल अछि आ एकर सामना करबा लेल कठोर सैन्य कदम आवश्यक अछि।
इजरायली अधिकारी सभक दावा अछि जे शांति समझौता ईरानक मिसाइल क्षमताकेँ पर्याप्त रूप सँ सीमित नहि करैत अछि आ नहिये ओकर परमाणु बुनियादी ढाँचाकेँ समाप्त करबाक कोनो स्पष्ट रोडमैप प्रस्तुत करैत अछि।
ट्रंप आ नेतन्याहूक बीच सेहो बढ़ल तनाव
एहि विवादसँ अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रंप आ इजरायलक प्रधानमंत्री बेंजामिन नेतन्याहूक बीच बढ़ैत मतभेद सेहो सामने आएल अछि। वर्षो धरि नेतन्याहू ट्रंपकेँ इजरायलक सबसे पैघ समर्थक मानैत रहल छथि, मुदा हालक सप्ताहसभमे दुनू नेता बीच तीख बयानबाजी देखल गेल अछि।
ट्रंप सार्वजनिक रूप सँ इजरायलक किछु सैन्य अभियान, विशेष रूप सँ लेबनानमे चलि रहल कार्रवाई पर प्रश्न उठौने छथि। हुनकर मानब अछि जे एहन कदमसँ चलि रहल कूटनीतिक प्रयास प्रभावित भ’ सकैत अछि।
ट्रंप ईहो दावा कएलनि जे हुनकर प्रशासन इजरायलक लेल ओतबा काज कएलक अछि जतेक पूर्वक कोनो अमेरिकी प्रशासन नहि कएने छल। एकटा साक्षात्कारमे ट्रंप नेतन्याहू पर सेहो तीख टिप्पणी कएलनि, जाहिसँ दुनू नेताक संबंधमे तनावक संकेत भेटल।
शांति समझौताक महत्व
अमेरिका-ईरान शांति समझौताक मुख्य उद्देश्य पश्चिम एशियामे तनाव कम करब आ संभावित क्षेत्रीय युद्धकेँ रोकब अछि। ईरान संग बढ़ैत संघर्षक कारण वैश्विक ऊर्जा बाजार प्रभावित भ’ रहल छल आ विशेष रूप सँ होर्मुज जलडमरूमध्यक सुरक्षा पर चिंता बढ़ि गेल छल।
समझौताक समर्थक लोकनिक मानब अछि जे कूटनीतिक वार्ता क्षेत्रमे शांति आ स्थिरता कायम रखबाक सर्वोत्तम उपाय अछि। दोसर दिस, आलोचक सभक डर अछि जे एहि समझौतासँ ईरानकेँ भविष्य मे सैन्य क्षमता बढ़ेबाक अवसर भेटि सकैत अछि।
भविष्यक संबंध पर पड़त असर
विशेषज्ञक मानब अछि जे ईरान, लेबनान आ क्षेत्रीय सुरक्षासँ जुड़ल मुद्दा अमेरिका आ इजरायलक संबंधक भविष्य तय करत। ईरान समझौताक सफलता वा विफलता दुनू देशक बीचक संबंध पर दूरगामी प्रभाव छोड़ि सकैत अछि।
पश्चिम एशियामे बदलैत राजनीतिक समीकरण एहि बातक संकेत दैत अछि जे विश्वक सबसे महत्वपूर्ण रणनीतिक साझेदारीमे सँ एक मानल जाएबला अमेरिका-इजरायल संबंध आब नव चुनौतीक दौरसँ गुजरि रहल अछि।
